۱.مصاحبه آقای کاکاوند با روزنامه حدیث-شماره 516-یکشنبه 5 مهر 1383مصاحبه: رضا ترنیان
داریوش کاکاوند متولد 1351 در حال حاضر یکی از فعالان و اساتید مسلم موسیقی آوازی در شهر قزوین است،که در سالهای اخیر چندین کنسرت موسیقی سنتی در شهر برگزار کرده اند. بر آن شدیم با توجه به خلا هنر آواز و عدم برگزاری کنسرتهای جدی موسیقی در قزوین مصاحبه ای با ایشان داشته و شما را با خود همراه کنیم.
.....................................................................
در ابتدا شرح کوتاهی از فعالیت فرهنگی و هنری اساتیدی که با آنان سرو کار داشته اید را بیان کنید؟
من از ابتدا روی نوارهای موسیقی به خصوص آثار استاد شجریان از همان دوران نوجوانی و جوانی از راه شنیداری و تقلیدی آواز یاد می گرفتم ،به عنوان مثال دستگاه ماهور را از روی نوار ماهور استاد یاد گرفتم. کل کاست را از بر می خواندم بدون اینکه اسم گوشه ها را بدانم و آوازها دیگر را هم همینطور یاد گرفتم.در این بین،آثار اقبال و ظلی را نیز خیلی گوش می کردم.مدتی هم به صورت پراکنده هر جا که می شنیدم معلم آوازی هست، می رفتم و کار می کردم. اوایل که شماخت زیادی از معلمین آواز نداشتم، پیشرفت چندانی نکردم تا اینکه در سال 1373 در مراسمی که استاد شجریان نیز حظور داشتند به توصیه ایشان نزد آقای محسن کرامتی بهترین شاگرد استاد رفتم- از آن تاریخ بود که به طور مستمر هر هفته به تهران رفت و آمد داشتم و به طور دقیق ردیف استاد طاهرزاده را بوسیله ضبط نوار از ایشان آموختم پس از آنکه تمامی ردیف آوازی را یاد گرفتم،دوره مرکب خوانی را نیز با ایشان کار کردم استاد کرامتی در آموزش بسیار دقیق بودند و تمام ظرایف و دقایق ردیف آوازی را با وسواس و دقت آموزش میدادند. ونیز یک دوره تلفیق شعر و موسیقی را نیز نزد استاد دکتر حیسن عمومی گذراندم.در حال حاضر ردیفهای سازی که استاد کرامتی با همت و تلاش فراوان به صورت آواز درآورده اند را کار میکنم که به نظرم تا الان کار نشده است.
به نظر شما جایگاه موسیقی کلاسیک در ایران و جهان چگونه است؟
اگر جایگاه واقعی موسیقی را می گویید بله در حال حاضر موسیقی کلاسیک در جای خودش نیست یعنی آن ارزش و ارجی که باید به موسیقی بنهند،نمی نهند و فضا برای رشد و بالندگی موسیقی کلاسیک اصلا مهیا نیست.
در عوض بیشتر موسیقی های سطح پایین و کم ارزش مورد حمایت هستند که متاسفانه همین بی توجهی مسئولین موجب دلسردی بسیاری از بزرگان موسیقی گردیده که کنج انزوا را برگزیده اند، ولی با این حال عده ای هم هستند که با وجود تمامی موانع ونبودن امکانات و فضای مناسب کار میکنند و برای حفظ موسیقی تلاشهای فراوان و شبانه روزی دارند. اما جایگاه موسیقی ایران در جهان، بهر حال باید بپذیریم که باز به همان علت نبود فضای رشد مناسب،عدم حمایت دولت،عدم آموزشهای صحیح و پایه و پرورش ندادن خلاقیت ها و خیلی مسائل دیگر،موسیقی ما نسبت به موسیقی سایر ملل دنیا فاصله دارد و این بدین معنا نیست که هیچ کاری نمی شود ولی کارهایی که می شود تنها فردی و خود جوش است و ما هیچ وقت نمی توانیم با این رویه از لحاظ رشد و شکوفایی به جایگاه بالایی برسیم.
فکر می کنید موسیقی ما تا چه حد می تواند قابلیت تلفیق با سایر ملل داشته باشد؟
موسیقی هر ملتی ریشه در فرهنگ،تاریخ و تمدن آن ملت دارد و این موسیقی بیان کننده غم و شادی ،احساسات و حوادثی است که در طول تاریخ بر آن ملت رفته است و در واقع میتوان گفت که هویت آن قوم و ملت به شمار می آید،بنابر این به نظر من تلفیق موسیقی ملت ها با هم تجربه موفقی نخواهد بود.البته باز پاسخ فنی و دقیق را بیشتر آهنگسازان و موسیقی دانانی که در زمینه ساز فعالیت میکنند می بایست بدهند.ولی اگر در زمینه آواز میفرمایید اصلا قابل تلفیق نیست به این دلیل که تکنیک و فرم ایجاد صوت در آواز انواع موسیقی و زبانها و حتی گویش های مختلف،تفاوت دارد بنابر این نمیتوانند با هم تلفیق شوند.
شما به عنوان کسی که در ردیف های آوازی تبحر کامل دارید می توانید درباره ردیف های سازی که در حال حاضر موضوع روز موسیقی سنتی است توضیح دهید و کلا شما در چه جایگاهی از این تم جدید قرار دارید؟
البته این که می گویید ردیف سازی موضوع روز موسیقی است،چنین نیست.تنها استاد کرامتی با دقت و ظرافت بسیار ردیف سازی را به آواز در آورده اند که قبل از ایشان کسی چنین کاری نکرده استخوب من هم مدتی است همانند ردیف آوازی،ردیف سازی را نیز با ایشان کار می کنم چون تکنیک های زیبایی در ردیف سازی است که قدرت اجرای خواننده را بالا خواهد برد.
می توانید به صورت مختصر از موسیقی پاپ صحبت کنید و آیا این موسیقی قابلیت تلفیق با موسیقی سنتی را دارد یا خیر؟
هر موسیقی طرفدارانی دارد بنابر این نمی شود منکر نوعی از موسیقی شد موسیقی پاپ هم نوعی موسیقی است.
پاپ در لغت به معنای مردمی است ولی آیا این نوع موسیقی که به نام پاپ عرضه می شود ،موسیقی مردمی است یا اینکه یک خواننده پاپ نمی بایست سلفژ (صدا سازی ) کار کند؟نباید فواصل و گامهای موسیقی را بشناسد؟ نمی بایست آگاهی نسبی از ردیف دستگاهی داشته باشد؟
ما در موسیقی پاپ باید نوعی از موسیقی را ارائه بدهیم که همه فهم و ساده شده از موسیقی خودمان باشد و صد در صد ایرانی باشد. نه به تقلید از از موسیقی غرب یا من درآوردی بدون هیچ اصول و چهارچوبی هر آنچه که غیر از موسیقی ملی و کلاسیک باشد پاپ بنامیم و به خورد مردم بدهیم.در هر جامعه و ملتی هم موسیقی کلاسیک وجود دارد هم موسیقی پاپ. موسیقی کلاسیک به اصطلاح موسیقی خواص هم می گویند یعنی همه اقشار جامعه نمی توانند با آن ارتباط برقرار نمایند. معمولا کسانی با این نوع موسیقی ارتباط برقرار می کنند که دارای درک و شعور موسیقیایی نسبتا بالاتری برخوردار باشند در جوامع توسعه یافته میزان علاقه مندان به این موسیقی به دلیل همان انسانهای توسعه یافته بیشتر است.
با این حال برای حفظ و اشاعه موسیقی کلاسیک که موسیقی اول هر کشور است دولتهای بزرگ بودجه های قابل توجهی صرف حمایت از آن می کنند. ولی متاسفانه در کشور ما برعکس عمل میشود یعنی حمایتها و تبلیغات از موسیقی های سطحی و کم ارزش صورت می گیرد و موسیقی ملی به بوته فراموشی سپرده شده است.
مکتب قزوین چه جایگاهی در بین مکاتب آوازی دارد و کلا شاخص ترین خوانندگان این مکتب چه کسانی بوده اند؟
قزوین خواستگاه و جایگاه آواز بوده به گفته استاد مسلم آواز استاد محمد رضا شجریان دو مکتب آوازی وجود داشته ،اول مکتب عراق همان قزوین و اطراف،دوم مکتب خراسان که با انتقال پایتخت از قزوین به اصفهان در دوران صفویه خوانندگان مکاتب عراق و خراسان به آنجا می روند و از آن پس این شیوه های آواز خوانی هستند که متمایز کننده خوانندگانند.
بزرگترین خوانندگان مکتب قزوین1- ملا علی حسین قزوینی 2- میرزا حسن قزوینی 3- ملا عبدا... کریم جناب قزوینی ( استاد اقبال السلطان) و عارف قزوینی ( موسیقیدان و خواننده و اولین تصنیف ساز ایران ) هستند. که اثری از خوانندگان فوق در دست نیست ولی به اعتقاد استاد شجریان : سید اجمد خان ساوه ای، قربان خان شاهی ، اقبال السلطان قزوینی ، عبدا... خان دوامی و مرحوم ظلی از لحاظ شیوه و خوانندگی ، تعلیم یافته مکتب قزوین بوده و به شیوه و سبک مکتب قزوین آواز می خوانده اند.
۲.مصاحبه آقای کاکاوند با روزنامه ولایت-شماره 1716 سال بیست و سوم- 28 مهر 1386 مصاحبه:صدیقه صادقی
گفتگو با یکی از شاگردان قزوینی استاد شجریان
داریوش کاکاوند از سال 71 – 70 به صورت پراکنده نزد مربیان متعددی برای فراگیری آواز حضور داشته تا اینکه در سالهای 73 – 72 به صورت تقریبی از آماتوری درآمده و نزد یکی از شاگردان برجسته استاد شجریان به نام استاد محسن کرامتی به فراگیری دوره های ردیف ، مقدماتی و مرکب خوانی و دوره عالی پرداخت و از سال 82 موفق شد با استمرار در کار خود نزد استاد شجریان به فراگیری این رشته در مراحل بعدی بپردازد.
بر آن شدیم بدین بهانه با داریوش کاکاوند مصاحبه ای داشته باشیم تا بیشتر با او آشنا شویم.
.....................................................................
از چه زمانی با هنر آواز آشنا شدید؟
از همان دوران نوجوانی با گوش دادن آثار استاد شجریان با این رشته آشنا شدم به طوری که همه آثار او را گوش میدادم و برخی از آنها را از بر میکردم.
از چه سالی توانستید افتخار شاگردی استاد شجریان را به دست آورید؟
در سال 73 استاد را دیدم اما موفق نشدم نزد او بروم و این رشته از هنر را نزد وی بیاموزم لذا به توصیه خود استاد تا سال 82 نزد استاد محسن کرامتی به فراگیری آواز پرداختم تا اینکه پس از بارها مراجعه به درب منزل استاد موفق شدم او را ببینم و برایش بخوانم و از آن پس نزد خود استاد آموزش دیدم.
چرا استاد شجریان از دیدن شما امتناع می کرد؟
او فکر میکرد من یکی از دوستدارانش هستم که تنها برای دیدن او می روم اما وقتی برایش خواندم آن موقع ایشان گفتند پیشش بروم و از آن زمان تا کنون ارتباط ما ادامه دارد.
هم اکنون نزد استاد شجریان به فراگیری چه مباحثی از آواز می پردازید؟
چون ردیف را نزد استاد کرامتی کار کرده بودم به فرا گیری دوره عالی موسیقی همچون بحث تلفیق شعر و موسیقی و مباحثی که دارای یک سری ریزه کاری بود می پردازیم که همچنان ادامه دارد.
چه عواملی سبب شده که مردم ما آشنایی لازم و کافی از موسیقی ملی نداشته باشند؟
یکی از دلایل آن میتواند پخش یکسری موسیقی سطح پایین در صدا و سیما باشد که درست مدریت نمی شود و همین امر باعث شده تا سطح شعور موسیقیایی مردم خیلی پایین بیاید به طوری که خیلی ها ساز های را هنوز به اسم نمی شناسند.
پیشنهاد شما به مسئولان فرهنگی برای بهبود وضعیت فعلی موسیقی در ایران چیست؟
اولین اقدامی که مسئولان برای بهبود وضعیت فعلی موسیقی داشته باشند این است که همچون مدرسه فوتبال ،به راه اندازی مدرسه موسیقی اقدام کنند و یا موسیقی جزو یکی از دروس آموزش و پرورش قرار بگیرد تا بتوانیم به کودکان از نو نهالی با یک رشته خاص سمت و سو بدهیم که اگر این کار انجام شود می توان به آینده موسیقی امیدوار بود.
مگر با وجود هنرستان های موجود که در آنها موسیقی نیز تدریس می شود نمی توان به آینده موسیقی امیدوار بود؟
البته هنرستان هایی هستند که به تدریس موسیقی می پردازند اما در مرحله بالاتر این کار صورت می گیرد ولی ما می خواهیم موسیقی از نو نهالی به شکل علمی آموزش داده شود.
از سابقه فعالیت و تدریس خود در زمینه موسیقی بگویید.
در سال های قبل در حوزه هنری و اداره فرهنگ و ارشاد تدریس میکردم که در حال حاضر نیز تدریسم در حوزه هنری ادامه دارد.
تاکنون چند کنسرت در قزوین اجرا کرده اید؟ و چه کاری را در دست اجرا دارید؟
در سالهای 76 تا 78 با گروه های عارف ، فاخته و چند گروه دیگر کنسرت هایی در استان قزوین اجرا کرده ام.در دهه اول آذر ماه امسال هم یک کنسرت فارسی – کردی برای اولین با اجرا خواهم کرد.
در شهرها و استان های دیگر چطور؟
به جر قزوین در استان تهران نیز اجرای کنسرت داشته ام.
آیا تاکنون زمینه اجرای کنسرت توسط استاد شجریان در استان قزوین فراهم شده است؟
تاکنون خیر ولی پیشنهادی که اخیرا به استاد شجریان دادم قبول کردند که در آینده نزدیک کنسرتی را در قزوین داشته باشند که البته این کار ،کار ساده ای نیست و ما برای فراهم کردم زمینه آن به همکاری مدیران استاد بویژه استانداری و ارگان های مربوطه برای پوشش حاشیه های مراسم نیاز داریم که در صورت فراهم شدن شرایط این کنسرت در استان اجرا خواهد شد .
خودتان برنامه جدیدی ندارید؟
برای کاستی که مجوز آن را استاد شجریان داده اند ،تمریناتی را شروع کرده ایم .
برای تهیه این کاست با کدام گروه تمرین میکنید؟
فعلا گروه خاصی نداریم ولی چند نفر از دوستان قزوینی و تهرانی در این کار با ما همکاری دارند.
به جز آواز در چه رشته هایی فعالیت میکنید؟
مختصری سه تار کار می کنم.در رشته خوشنویسی نیز دوره ممتازم را گذرانده ام اما تا کنون در هیچ جشنواره و یا مسابقه ای شرکت نکرده ام.
ورزش دو و میدانی را پیش از آواز در دوران نوجوانی آغاز کردم و در همان دوران در سطح آموزشگاه ها و جوانان،قهرمان ایران در رشته 10 گانه دو و میدانی شدم،اما از سال 70 به بعد تقریبا موسیقی و هنر به ورزش چربید و باعث شد ورزش حرفه ای را کنار بگذارم و مسئولیت را در دست بگیرم و در حال حاضر در کنار مربیگری دبیر هیات دو و میدانی استان قزوین هستم و ورزش را به هیچ عنوان کنار نمی گذارم.
فضای موجود را برای حضور و فعالیت خانم ها در زمینه موسیقی بویژه آواز چطور می بینید؟
فضای موجود برای خانم ها فضای بسته ای است و آنها نمی توانند بخوبی توانایی های خود را نشان دهند.
من معتقدم از آنجا که آواز طبع ظریفی میخواهد و این طبع در خانم ها به وفور یافت می شود خانم ها می توانند در زمینه آواز موفق باشند اما در موسیقی و خیلی تخصصی تر در آواز چون فضا، فضای بسته ای است و اجازه خواندن به خانم ها نمی دهند و حتی کلاسی هم برای خانم ها نداریم ،بنابر این این استعدادهای این قشر از جامعه هیچ گاه شکوفا نمی شود.
با این اوصاف یعنی هیچ آموزشگاه و فضایی برای تمرین آواز توسط خانم ها وجود ندارد؟
چرا آموزشگاه ها و کلاسهای خصوصی هست که خانم ها بتوانند آثار خود را آنجا ارائه دهند اما تنها در این مکانها نمی توانند رشد چندانی داشته باشند لذا معتقدم فضای لازم برای رشد خانم ها نیست که البته تا حدودی در تهران این فضا ها فراهم شده اما در قزوین نه و در مجموع فضا برای همه کارها و رشته ها بویژه برای هنرجویان در تهران بهتر از سایر استانهاست.
در طول هفته یا روز چه میزان تمرین دارید؟
روزانه دو الی سه ساعت خودم تمرین می کنم و هفته ای یک یا دو جلسه نیز در تهران نزد استاد تمرین می کنم زیرا در رشته موسیقی تمرین نداشته باشیم فایده ای نخواهد داشت لذا باید تمرین ها را در این مقطع حفظ کرد.
تمرینات شما در چه فضا ها و مکان هایی است؟
بیشتر تمریناتم در منزل و کوه است ،معمولا هفته ای یک یا دو دفعه به کوه های اطراف قزوین می روم در کوه به دلیل اینکه فضای جلوی شما باز است و ضمن بالا رفتن از ارتفاع و تمرین های خاصی که برای پرورش صدا انجام می دهم بسیار مفید است.
